Cronoleg Digwyddiadau Allweddol

Cyfnod Cynhanesyddol – Y Cyfnod Rhufeinig

• Ffermio yn Oes yr Efydd ar Fynydd Margam; tomenni claddu i’r gogledd a’r dwyrain o’r parc.
• Bryngaer o’r Oes Haearn wedi’i sefydlu ar Fynydd-y-Castell.
• Tystiolaeth o bresenoldeb Rhufeinig a Christnogol cynnar drwy garreg filltir yr Ymerawdwr Postumus, Carreg Bodvoc a chroesau cerrig Celtaidd cynnar.

Cyfnod Mynachaidd (1147–1536)

• 1147: Sefydlu Abaty Sistersaidd Margam.
• 1200: Adeiladu Tŷ’r Cabidwl deuddegonglog.
• Y mynachod yn hela ceirw ac yn cloddio am lo.
• 1349: Y Pla Du yn lleihau maint y gymuned fynachaidd.
• 1400au: Adeiladu Capel Cryke ar gyfer y trigolion lleol.
• 1536: Dim ond naw mynach oedd yn weddill cyn y Diddymiad.

Cyfnod y Manseliaid (1536–1750)

• 1537: Diddymu’r Abaty.
• 1540: Syr Rice Mansel yn prynu’r ystâd.
• Creu plasty Tuduraidd gan ddefnyddio adeiladau’r hen abaty.
• 1611: Syr Thomas Mansel yn dod yn Farwnig.
• 1661: Cofnodion cyntaf o erddi a garddwr.
• 1711: Teulu Mansel yn cael eu dyrchafu i’r bendefigaeth.
• 1727: Cynhyrchu catalog o blanhigion tŷ gwydr, gan gynnwys cofnodion cynnar o goed oren.

Cyfnod y Talbotiaid (1750–1941)

• 1750: Yr ystâd yn trosglwyddo i deulu Talbot.
• 1768–1772: Thomas Mansel Talbot yn ymgymryd â’r Grand Tour cyn ailddatblygu Margam.
• 1786–1793: Adeiladu’r Tŷ Oren.
• 1792–1799: Tŷ’r Cabidwl yn dirywio; y to yn dymchwel.
• 1794: Ffensio’r gerddi ac ychwanegu mynedfa newydd.
• 1800: Adeiladu’r Tŷ Sitrws.
• 1802: Yr Arglwydd Nelson yn ymweld â’r Tŷ Oren.
• 1814: Mapio’r ystâd fel y Parciau “Mawr”, “Bach” ac “Uchaf”.
• 1830–1840: Adeiladu Castell Margam.
• 1837: Ail-godi ffasâd Teml y Pedwar Tymor; adeiladu’r llwybr cerbyd gorllewinol.
• 1841: Creu llyn Fishpond ac adeiladu pentref model Groes.
• 1852: Cwblhau teras y Tŷ Oren.
• 1850au–1900: Arbrofion ffotograffiaeth gynnar; ymweliadau brenhinol; ailadeiladu tai gwydr; gosod trydan; adeiladu Tŷ Twyn-yr-Hydd.
• 1902: Ychwanegu gardd bambŵ a phergola.
• 1918: Yr ystâd yn trosglwyddo i deulu Talbot Fletcher.
• 1926: Creu’r Pwll Newydd.
• 1930: Addasu’r bloc stablau; adeiladu cwrt tenis.

Cyfnod y Rhyfel a’r Evans-Bevans (1941–1973)

• 1941: Milwyr wedi’u lletya yn y Castell; cynnwys yr ystâd yn cael ei werthu mewn arwerthiant.
• 1942: D.M. Evans-Bevan yn prynu’r ystâd.
• Wedi’r rhyfel: Y Castell yn cael ei adael yn wag ac yn dirywio.
• 1950au: Ailddylunio gerddi Twyn-yr-Hydd; ychwanegu planhigfeydd newydd.

Cyfnod y Cyngor (1973–Presennol)

• 1973: Cyngor Sir Morgannwg yn prynu’r ystâd.
• 1977: Ei Mawrhydi’r Frenhines yn agor y Tŷ Oren wedi’i adfer yn swyddogol.
• 1970au–1980au: Cloddiadau archaeolegol; tân yn y Castell (1977); cyflwyno gwartheg; dechrau gwaith sefydlogi’r Castell; sefydlu Parc Cerfluniau Cymru.
• 1987: Delwedd daguerreoteip gynnar o’r Castell yn cael ei chadw ar gyfer Cymru.
• 1996: Parc Margam yn dod yn rhan o Gyngor Castell-nedd Port Talbot.
• 1999: Adnewyddu Adain y Gogledd; y Tŷ Sitrws yn dod yn gartref i gasgliad o ffycsias; cynnal cyngherddau mawr.
• 2000: Cyngerdd Elton John.
• 2001: Dechrau gwaith adfer mawr ar y gerddi; uwchraddio llwybrau; adeiladu ardal chwarae newydd; cwblhau Cam 1 o’r rheilffordd gul.
• 2003: Cynnal Eisteddfod yr Urdd.
• 2007: Estyn y rheilffordd; cyngerdd Katherine Jenkins; dechrau adeiladu’r Ganolfan Ddarganfod.
• 2009: Cwblhau’r Ganolfan Ddarganfod gwerth £5.6 miliwn a’i throsglwyddo i’r Cyngor Astudiaethau Maes.
• 2012: Sicrhau cefnogaeth Cronfa Dreftadaeth y Loteri ar gyfer adfer y parc a chynyddu ymgysylltiad.
• 2013: Adfer y Tŷ Sitrws; cadwraeth Tŷ’r Cabidwl; adnewyddu’r gerddi addurnol a Chamau’r Broadwalk; ennill Gwobr y Faner Werdd.
• 2014: Cwblhau gwaith adfer mawr; adnewyddu’r ardal chwarae antur; lansio’r prosiect cig carw.
• 2018: Cofio canmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf (“Rhag ichi anghofio”).
• 2019: Lansio Luminate; cyflwyno Gŵyl Coeden Nadolig Gymunedol.
• 2020: Ailddylunio llwybrau beicio mynydd; cau oherwydd COVID-19 ac ailagor fesul cam.
• 2021: Sicrhau grant i ddatblygu cynlluniau ar gyfer dyfodol Castell Margam.
• 2023: Lansio astudiaeth ddichonoldeb y Castell; gwaith adfer yn parhau; adnewyddu toiledau’r cwrt; gosod pwyntiau gwefru cerbydau trydan.